tarım antalya

Ziraat Mühendisi,
M. Sedat Kolcuoğlu

Tarım sektörü, son 10 yıldır büyük bir dönüşüm yaşıyor. 10 yıl içinde ortaya çıkan gelişmeler; Türkiye’nin, dünya gıda üretimi sıralamasında çok özel bir yere oturacağının sinyallerini veriyor. Sektörün yabancı sermayeden ve yerli yatırımcıdan gördüğü ilgi de bunun bir göstergesi.

Hızla meydana gelen bu değişim rüzgarı, bazı sorunları da beraberinde getirdi. Tarımsal yayım dediğimiz işin temelinde iki asli unsur söz konusudur; sektörde ortaya çıkan yeni teknolojik gelişmelerin üretici düzeyine taşınması bunlardan biridir. İkincisi de sektöre taşınan bilgi ve birikimin sahadaki uygulaması sırasında ortaya çıkacak sorunlara çözümler üretilmesine aracılık etmektir.

Umut Özdil

Bizler, tarımsal ürünlerin politikası, fiyatı, pazarlaması ve üretici sorunları üzerine tartışırken, gizli kahramanlar bizim için çalışıyor…   
“Bitki ıslahçısı yoksa kültür bitkisi yoktur; kültür bitkisi yoksa insanlar açtır.”
Peter Jennings, 1978 yılında bu sözü söylerken yabani formda şekerpancarı diye bir bitki olmadığını, yemlik bir tipten bitki ıslahçıları tarafından geliştirildiğini biliyordu. Bugün tarımdan biraz anlayanlara şekerpancarının ne kadar önemli bir bitki olduğunu anlatmaya gerek yok.
Değişik bir başlangıç oldu değil mi? Anlatalım derdimizi…
Görünmez, görünmedikleri için de bilinmez kahramanlar onlar… Bugün tarım alanları, nüfusumuzun artış hızından daha hızlı azalıyor. Aynı alandan daha fazla ürün almak için çevre duyarlılığını bir kenara iterek var gücümüzle yoğun girdi kullanıyoruz. Bizden sonraki kuşakların o topraklara hiç ihtiyacı yokmuş gibi davranıyoruz.
Ne için biliyor musunuz? 29 bitki türünü üretebilmek için… Evet, sadece 29. Yaşamak için ihtiyaç duyduğumuz protein ve kalorinin çok büyük bölümü 8 tahıl, 2 şeker, 7 yağ, 7 baklagil, 3 kök bitkisi, muz ve Hindistan Cevizi’nden alıyoruz…
Oysa dünyada yaklaşık olarak 250 bin bitki türü var. Az önce saydığımız 29 bitki türü dışında 3 binden fazla da insanoğlu tarafından beslenme amaçlı kullanılan bitki türü mevcut. Yani hazine yan odada… Bu hazinenin kapsının anahtarı da bitki ıslahçılarında...

Bitki ıslahı konusundaki ilk çalışmalar, neolitik (geç taş devri) dönemde başlıyor. Bu dönemlerde,  bazı tahıl, tane baklagil, kök bitkileri özellikle kadınlar tarafından ehlileştiriliyor, ıslah ediliyor. İnsanoğlunun ilk başarılarından bir olarak kabul edilen bitki ıslahı sonucunda tarımsal üretim ve uygarlık başlıyor. İlk bitki ıslahçıları çiftçiler oluyor.
Bu çalışmalar olmasaydı ne olurdu? Bu soruya en kısa yoldan uzmanlar şöyle cevap veriyor; “Doğal bitki örtüsü üzerindeki bitkiler insanlar tarafından ıslah edilmeseydi, bugün dünya nüfusunun sadece yüzde 5’i doyabilirdi…”

Bitki ıslahı artık, bilimsel ve teknik yönü olan bir meslek. Farklı bilim, teknik ve teknolojileri kullanarak bitkinin genetik yapısını bilinçli olarak değiştiren ve belirli amaçlar doğrultusunda geliştirerek yeni bitki çeşitlerinin elde edilmesine hizmet eden bir bilim ve sanat dalı olarak tanımlanıyor.
Temel ıslah teknikleri; tür içi melezleme, türler arası melezleme, doğal mutasyonlar, yapay mutasyonlar ve çok tartışılan DNA teknolojileri (gen transferi)  kullanımı olarak sayılıyor. Bitki ıslahı programının uygulamadaki başarısı; ıslahçının bilgisine, deneyimine ve çok yönlü bir bilim insanı olup olmamasına bağlı.
Bitki ıslahçısı yaşadığı toplumun sosyo-ekonomik yapısını, tarımsal sorunları ve üzerinde çalıştığı bitkinin tarımının yaygın yapıldığı ya da yapılacağı bölgenin agro-ekolojik özelliklerini iyi bilen biri olmak zorunda. Uzmanlara göre; bitki ıslahı çalışması açık tarla ya da bahçe koşullarında gerçekleştirilen, uzun ve zahmetli bir uğraş. Belirli zamanlarda yapılması gereken işleri güneş, yağmur, kar, çamur, sıcak ya da soğuk, bayram ya da tatil düşünmeksizin gerçekleştirilmesi zorunluluğu var. Bu nedenle ıslahçı, sabırlı ve özenli bir kişiliğe sahip olmalı.

Bitki ıslahçılarının gelecekteki sorumlulukları daha fazla olacak. Geleneksel yöntemleri kendi bilgi birikimi ve deneyimi öncülüğünde yeni teknolojilerle birleştirerek içinde bulunacakları koşullara uyarlamak zorunda olduklarını; hatta gelecekte uzaydaki çalışmalarda da önemli görevler alacaklarını şimdiki bitki ıslahçılarımız söylüyor. Çünkü insanoğlu hem çoğalacak, hem de her geçen gün daha fazla ve daha kaliteli gıda talep edecek.

Bitki ıslahçılarının üzerimizde çok büyük hakları var. Ancak onların da hakları var. Zorlu deneme ve araştırma süreçleri sonucunda geliştirilen bitki çeşitlerinin üretimde kullanılmasının, ticari değer kazanmasının sağladığı katma değerden bitki ıslahçıları haklarını tam olarak almalıdır. Ülkemizde bu konudaki yasal düzenleme; bir çeşidin ıslahçı hakkı, ıslahçıya ve onun hukukî haleflerine aittir diyor.

Islahçı hakkı; korunan bir çeşide, üretmek veya çoğaltmak, depolamak, satmak, piyasaya sürmek, ihraç veya ithal etmek hakkını veriyor. Korunan bir çeşidi izinsiz satan, üreten ve çoğaltan, kanunu ihlal eden; hapis,  para cezası ve ticaretten men cezalarını alabiliyor. Ancak belli ve sınırlı bir miktarda kalması kaydı ile üreticiler kendi ihtiyaçları için kendi tohumlarını royalite bedeli ödemeden yetiştirebiliyorlar.

2006 yılında yayınlanan Tohumculuk Kanunu’na dayanarak kurulan Bitki Islahçıları Alt Birliği, üyeleri arasında iletişim ve dayanışmayı sağlamak, bitki ıslahının geliştirilmesi için yatırım, inceleme ve araştırma yapmak, bitki ıslahı ve tohumculuk sektörüyle ilgili kararların oluşmasına yardım etmek üzere öneriler ve raporlar hazırlamak için çalışıyor.
Ayrıca Türkiye Bitki Islahçıları Derneği, Türkiye’deki bitki ıslahçılarının birlik ve beraberliğini, yasalardan doğan hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek, mesleki bilgi birikimini artırmak, bitki ıslahı, genetiği ve ilgili diğer bilim dallarında bilirkişilik ve diğer teknik hizmetleri yapmak ve sorunlarının çözümünde her türlü yardımda bulunmak için faaliyetlerini sürdürüyor.

Aynı alandan daha çok ve kaliteli ürün alınması, küresel ısınma ve kuraklık sonucu değişen koşullara uygun yeni çeşitlerin üretime girmesi, coğrafyası belli olan ürünleri ihtiyaç duyulduğunda başka iklimlerde yetişmesi için bitki ıslahı ve ıslahçısına ihtiyacımız sonsuzdur… Onlara bu vesile ile bir kez daha saygılarımızı sunuyoruz.












 

Erdem Güner
TarımAktüel, Yazı İşleri Müdürü

Adım, adım; satır, satır…
TarımAktüel’in henüz adı bile belli değilken tarımla ilgili bir sektör yayınının nereden bakması gerektiği hakkında düşünüp taşınıyorduk. Başka sektörel yayınlardan –daha iyi değil belki ama- farklı bir özelliği olmalıydı bizim dergimizin. Biz de “Sektördeki en önemli sorun nedir?” sorusunu sorarak yola çıktık.

Melek Şanlı
Tarım Danışmanı
melek@ziraatajansi.com.tr

Beslenmek, insanların temel ihtiyaçlarının başında gelen bir unsur, olmazsa olmazımız. Tarım sektörü de insanların beslenmesiyle doğrudan ilgili olduğundan, her zaman önemini korumuştur.

Günümüzde yükselen trendin enerji ve tarım olduğu açıkça görülüyor. Dünya nüfusu her gün artarken; gıda üretimi, bu artışa paralel bir gelişme gösteremiyor. Bu yüzden gıda, pahalı bir materyal olma yolunda seyrediyor.